Porady prawne

Bezpłatną pomoc prawną konsumenci mogą uzyskać u miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów. Do ich kompetencji należy:

• zapewnienie bezpłatnego poradnictwa konsumenckiego i informacji prawnej w zakresie ochrony interesów konsumentów,

• składanie wniosków w sprawie stanowienia i zmiany przepisów prawa miejscowego w zakresie ochrony interesów konsumentów,

• występowanie do przedsiębiorców w sprawach ochrony praw i interesów konsumentów,

• współdziałanie z właściwymi miejscowo delegaturami Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, organami Inspekcji Handlowej oraz organizacjami konsumenckimi,

• wytaczanie powództwa na rzecz konsumentów oraz wstępowanie, za ich zgodą, do toczącego się postępowania w sprawach o ochronę interesów konsumentów.

Rzecznik konsumentów w sprawach o wykroczenia na szkodę konsumentów jest oskarżycielem publicznym w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Pomoc prawną można uzyskać również w organizacjach konsumenckich finansowanych z budżetu państwa: mogą one reprezentować konsumentów w sądzie, a nawet zostać stroną sporu. Organizacjami tymi są:

• Federacja Konsumentów

• Stowarzyszenie Konsumentów Polskich

Informacji o prawach konsumentów w Unii Europejskiej udziela Europejskie Centrum Konsumenckie.

Rozwiązywanie sporów

Stałe polubowne sądy konsumenckie

Do rozwiązywania sporów między konsumentem a przedsiębiorcą zostały powołane polubowne sądy konsumenckie. Działają one przy Wojewódzkich Inspektoratach Inspekcji Handlowej.

 Wyroki sądu konsumenckiego, a także zawarte przed nim ugody mają taką samą moc jak wyrok sądów powszechnych, po stwierdzeniu przez sąd powszechny ich wykonalności. Warunki:

• Zgodę na sąd konsumencki muszą wyrazić obie strony.

• Rozpatrywane są wyłącznie spory majątkowe między konsumentami i przedsiębiorcami, wynikające z umów sprzedaży i świadczenia usług.

• Do sądów konsumenckich, działających przy wojewódzkich inspektorach Inspekcji Handlowej, można kierować sprawy, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 10 tys. zł. Wyjątkiem jest Sąd Konsumencki w Warszawie, który rozpatruje sprawy bez względu na wartość przedmiotu sporu.

Stały polubowny sąd konsumencki nie rozstrzyga sporów z zakresu usług
(w nawiasie podano linki do odpowiednich instytucji):

• energetycznych (Rzecznik Odbiorców Paliw i Energii),

• finansowych

* banki (Arbiter bankowy),

* zakłady ubezpieczeń, towarzystwa funduszy inwestycyjnych, otwarte fundusze emerytalne, domy maklerskie (Sąd Polubowny przy Komisji Nadzoru Finansowego),

• pocztowych i telekomunikacyjnych (polubowny sąd konsumencki przy Prezesie Urzędu Komunikacji Elektronicznej)

• naukowo-badawczych,

• edukacyjnych,

• ochrony zdrowia i opieki społecznej.

Jak wszcząć postępowanie

Konsument składa wniosek wraz z odpisem (ksero) oraz niezbędne dokumenty:

• paragon, umowa

• protokół reklamacyjny

• odpis korespondencji wysłanej w sprawie.

Złożenie wniosku jest bezpłatne. Jeżeli podjęcie przez sąd czynności wiąże się z wydatkami (opinia rzeczoznawcy), pobiera się zaliczkę od strony, która wnosi o podjęcie tej czynności. W sytuacji, gdy obie strony sporu (przedsiębiorca i konsument) wnoszą o przeprowadzenie czynności lub sąd dopuszcza te czynności z urzędu, strony ponoszą koszty w częściach równych bądź innym stosunku.

Przebieg postępowania

Przewodniczący dokonuje oceny wniosku o rozpatrzenie sporu. Jeżeli wniosek posiada uchybienia formalne – wnioskodawca jest wzywany do poprawienia wniosku w terminie tygodniowym od dnia otrzymania wezwania. Jeśli wniosek zostanie poprawiony i uzupełniony, przewodniczący doręcza odpis wniosku stronie przeciwnej i wzywa ją do złożenia w ciągu 7 dni pisemnej odpowiedzi. Milczenie strony pozwanej jest równoznaczne z brakiem zgody na sąd polubowny. Gdy pozwany wyraża zgodę, wyznacza się termin rozprawy. Rozprawa powinna się odbyć nie później niż miesiąc od dnia uzyskania zgody.  Strony wraz z zawiadomieniem o rozprawie wzywane są do wyznaczenia do składu orzekającego po jednym arbitrze z listy (sprawy rozpatrywane są w składzie superarbiter i dwóch arbitrów). Funkcję superarbitra, który przewodniczy rozprawie, może pełnić przewodniczący bądź wyznacza on osobę spośród stałych arbitrów mających wykształcenie prawnicze.

Przebieg rozprawy

Sąd udziela głosu stronom. Mogą one zgłaszać swoje żądania i wnioski oraz przedstawiać dowody na ich poparcie. Sąd po wysłuchaniu wniosków stron może wezwać w charakterze biegłego rzeczoznawcę. Zadaniem superarbitra jest skłonienie stron do porozumienia. Ugoda zawarta między stronami kończy postępowanie przed sądem. Po zamknięciu rozprawy sąd odbywa niejawną naradę, po której ogłasza wyrok - najpóźniej 3 dni od dnia zamknięcia rozprawy. Wyrok sądu konsumenckiego jest nieodwołalny.

• Wyrok (odpis) sąd doręcza stronom w terminie 14 dni od dnia jego wydania wraz z pisemnym uzasadnieniem.

• Od wyroku SPSK stronom przysługuje jedynie skarga formalna do sądu powszechnego w ciągu 3 miesięcy od doręczenia wyroku.

• Koszty postępowania ponosi strona przegrana. Przewodniczący sądu może z nich też zwolnić.

Sądy powszechne

W sprawach konsumenckich proces sądowy może mieć formę postępowania:
• uproszczonego,
• zwykłego,
• o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.

Jeśli przedsiębiorca odmawia polubownego rozwiązania sporu, wtedy konsument może skierować sprawę do sądu właściwego miejscowo ze względu na siedzibę przedsiębiorcy.

Postępowanie sporne rozpoczyna się od wniesienia pozwu. Pozew jest pisemnym żądaniem z uzasadnieniem faktycznym, czyli szczegółowo należy w nim opisać wszystkie fakty związane ze sprawą. Pozew można złożyć w biurze podawczym sądu albo wysłać listem poleconym. Jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 75 tys. zł, sprawa będzie rozpatrywana (na zasadach ogólnych) przez sąd rejonowy, jeśli kwota jest wyższa, pozew należy złożyć do sądu okręgowego. 

W pozwie powinny się znaleźć następujące informacje:

• określenie sądu, który ma rozstrzygnąć spór

• imię, nazwisko i adres powoda – dane osoby, która składa pozew

• nazwę i siedzibę albo imię, nazwisko i adres pozwanego – przedsiębiorcy

• określenie wartości przedmiotu sporu

• rodzaj pisma (np. pozew, wniosek)

• osnowę wniosku lub oświadczenia (dokładne określenie roszczeń wobec pozwanego)

• uzasadnienie, czyli przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie

• własnoręczny podpis

• załączniki, tj. odpisy pozwu wraz z załącznikami w takiej liczbie, ilu jest pozwanych, oraz dokumenty będące dowodami w sprawie, np. umowa, rachunek, zgłoszenie reklamacji.

W postępowaniu spornym pozwany zostaje przymuszony do udziału w postępowaniu. Jeśli pozwany będzie bierny, musi się liczyć z konsekwencjami wydania przez sąd wyroku zaocznego (wyroku bez udziału pozwanego), ewentualnie przegrania sporu (w tym zwrotu kosztów próby ugodowej).

Postępowanie uproszczone

Postępowanie uproszczone może być zastosowane, gdy wartość przedmiotu sporu nie przekracza 10 tys.  zł. Ten tryb postępowania ma usprawnić, a w konsekwencji przyspieszyć rozpoznawanie i  rozstrzyganie spraw stosunkowo drobnych, w tym spraw konsumenckich. Postępowanie uproszczone stosuje się w sprawach o roszczenia wynikające z rękojmi, gwarancji jakości lub z niezgodności towaru z umową sprzedaży konsumenckiej, jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza 10 tys. zł. Główne pisma procesowe powinny być sporządzone na urzędowych formularzach, m.in. pozew i odpowiedź na pozew.

Wzory formularzy są dostępne na stronie internetowej ministerstwa sprawiedliwości. Formularze urzędowe można pobrać w sądach rejonowych lub okręgowych, oraz w urzędach gmin.

Istotną cechą postępowania uproszczonego jest to, że pozwem można dochodzić tylko jednego roszczenia. Połączenie roszczeń w jednym pozwie jest możliwe, ale roszczenia muszą wynikać z tej samej umowy lub umów tego samego rodzaju.

Okoliczności faktyczne, zarzuty i wnioski dowodowe niezgłoszone w pozwie, odpowiedzi na pozew, na pierwszym posiedzeniu przeznaczonym na rozprawę lub w sprzeciwie od wyroku zaocznego mogą być rozpoznawane tylko wtedy, gdy strona wykaże, że nie mogła ich powołać wcześniej lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później.

Przed wniesieniem pozwu należy upewnić się, że pozwanym jest właściwa osoba. Błąd w tym zakresie jest nieodwracalny. Skutkuje on oddaleniem żądania pozwu, poniesieniem kosztów procesu oraz ewentualnym przedawnieniem roszczeń wobec osoby, która powinna być pozwana.

Przykładem błędnego pozwania może być sytuacja, gdy na podstawie ustawy o sprzedaży konsumenckiej (tzn. z tytułu niezgodności towaru z umową) konsument pozywa producenta towaru konsumpcyjnego, który nie jest zarazem bezpośrednim sprzedawcą tego towaru. Natomiast pozwanym powinien być wówczas sprzedawca – na podstawie wydanych przez niego dokumentów. Z kolei jeśli pozew jest wnoszony na podstawie gwarancji, należy pamiętać, by pozwać gwaranta, czyli osobę wskazaną na dokumencie gwarancyjnym. Nie musi to bowiem być sprzedawca!

Orzeczenie sądu w postępowaniu uproszczonym ma postać wyroku. Strona procesu może wnieść apelację do sądu okręgowego jako sądu drugiej instancji. Aby jednak wnieść apelację, należy złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Taki wniosek może być wniesiony do protokołu rozprawy bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku.

Koszty wniesienia pozwu

Aby sąd zajął się wniesionym pozwem, należy go najpierw opłacić. Wysokość takiej opłaty w postępowaniu zwykłym zależy od wartości przedmiotu sporu. Wynosi ona 5% wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 000 tys. zł.

W sprawie toczącej się w postępowaniu uproszczonym pobiera się od pozwu opłatę stałą, przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu umowy:

• do 2000 zł - 30 zł,

• ponad 2000 zł do 5000 zł - 100 zł,

• ponad 5000 zł do 7500 zł - 250 zł,

• ponad 7500 zł - 300 zł.