Środki prawne w przypadku sporów

Środki prawne w przypadku sporu między przedsiębiorcą a organem właściwym

Wszystkim przysługuje prawna ochrona przed szkodliwym działaniem organów administracji publicznej. Poniższe opracowanie przybliża zagadnienia postępowania administracyjnego.

Decyzja administracyjna

Postępowanie administracyjne zasadniczo kończy się wydaniem decyzji administracyjnej. Niezbędne elementy takiej decyzji to:

• oznaczenie organu, który ją wydał

• data wydania

• oznaczenie adresata decyzji, czyli strony  lub stron, do których decyzje się kieruje

• powołanie podstawy prawnej

• rozstrzygnięcie, czyli treść decyzji

• uzasadnienie faktyczne, czyli wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej

• uzasadnienie prawne, czyli  wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa

• pouczenie w jakim trybie, terminie i do kogo służy stronie odwołanie

• podpis uprawnionej osoby, czyli nazwisko, imię, stanowisko służbowe osoby pełniącej funkcję organu administracji państwowej

Brak któregokolwiek z wyżej wymienionych elementów powoduje wadliwość decyzji administracyjnej.  Decyzja administracyjna powinna być doręczona stronom postępowania na piśmie. Organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia - tym samym nie może jej zmienić. Błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.

 

Wady decyzji

Decyzja może zawierać wady istotne lub nieistotne. Decyzja jest uznawana za wadliwą w sposób istotny, jeżeli:

• została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości

• bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa

• dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną

• jej adresatem jest osoba, która nie jest stroną w danej sprawie

• była niewykonalna w dniu jej wydania i niewykonalność ta ma charakter trwały

• w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą

• zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Jej anulowanie jest przeprowadzane w trybie postępowania o unieważnienie.

Wady nieistotne to omyłki, błędy pisarskie czy rachunkowe, braki lub niejasności w treści decyzji. Organ może je usunąć w trybie uzupełnienia, sprostowania albo wyjaśnienia wątpliwości, orzekając o tym postanowieniem.

 

Terminy wydania decyzji

Organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.  Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.  O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu. Na niezałatwienie sprawy w terminie stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia.

 

Wykonalność decyzji

Decyzja organu I instancji nie podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania, a wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje jej wykonanie. Decyzja podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania, gdy jest zgodna z żądaniem wszystkich stron. Decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. W tym ostatnim przypadku organ administracji publicznej może w drodze postanowienia zażądać od strony stosownego zabezpieczenia.

 

Proces wydawania decyzji jest określony w kodeksie postępowania administracyjnego (Dz.U. z 1980 r. Nr 9 poz. 26 z późn. zm.). Organy administracji muszą postępować zgodnie z jego przepisami.

Wzruszalność decyzji administracyjnej

Odwołanie

Od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, tj. organu pierwszej instancji. Wniesienie odwołania stwarza dla organu pierwszej instancji obowiązek zawiadomienia o tym innych stron uczestniczących w danej sprawie.

Od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli z odwołania wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Odwołanie powinno zawierać:

• wskazanie strony, która je składa

• wskazanie żądania – czego strona domaga się od organu, np. zmiany lub uchylenia decyzji

• podpis wnoszącego odwołanie.

 

Strona powinna zadbać o pisemne potwierdzenie wniesienia odwołania, np. przez wysłanie go listem poleconym lub przez uzyskanie potwierdzenia doręczenia przez organ na kopii żądania. Jeżeli strona uchybiła terminowi, może skorzystać z instytucji przywrócenia terminu.

 

Organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Strona może cofnąć odwołanie przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy nie uwzględni jednak cofnięcia odwołania, jeżeli prowadziłoby to do utrzymania w mocy decyzji naruszającej prawo lub interes społeczny.

Organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

• utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję

lub

• uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji

lub

• umarza postępowanie odwoławcze.

Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.

 

Organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Wznowienie postępowania

W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

• dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe

• decyzja wydana została w wyniku przestępstwa

• decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu (zagrożenie bezstronności pracownika urzędu)

• strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu

• wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję

• decyzja została wydana bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu,

• zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji

• decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W powyższej sytuacji skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

 

Podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

Sądy administracyjne

Do sądu administracyjnego służy skarga na decyzje administracyjne. Gdy zostaje wydana decyzja ostateczna, czyli wyczerpane są wszelkie środki zaskarżenia w postępowaniu odwoławczym przed organem II instancji (prawo do odwołania, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), możliwe jest wtedy wniesienie skargi do sądu administracyjnego.

 

Wojewódzki sąd administracyjny

Wojewódzkie sądy administracyjne rozpoznają wszystkie sprawy sądowoadministracyjne, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego. Do nich więc wnosi się skargę na decyzję administracyjną.

Skarga powinna zawierać zawierać:

•oznaczenie sądu, do którego jest skierowana, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników

•wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności

•oznaczenie organu, którego działania lub bezczynności skarga dotyczy

•oznaczenie rodzaju pisma: skarga

•podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika

•oznaczenie miejsca zamieszkania lub adresu siedziby stron lub ich przedstawicieli ustawowych, pełnomocników, adresu do doręczeń, przedmiotu sprawy

•określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego

•wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli do tej wartości zależy wysokość opłaty.

Aby wniesiona skarga była skuteczna, trzeba uiścić wpis. Sąd nie podejmie żadnej czynności, o ile od pisma nie uiszczono opłaty. Wysokość opłaty wpisowej reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193). Złożenie skargi nie powoduje wstrzymania wykonania decyzji, ale w razie wniesienia skargi na decyzję organ, który wydał tę decyzję, może wstrzymać jej wykonanie w całości lub w części.

Aby sąd nie odrzucił skargi, należy zwrócić uwagę na istotne warunki :

• Termin wniesienia skargi. Skargę należy wnieść w terminie do 30 dni od otrzymania rozstrzygnięcia w sprawie.

• Należy również pamiętać, że strona wnosi skargę za pośrednictwem organu którego decyzję chce zaskarżyć. Jeśli skarga zostanie skierowana bezpośrednio do sądu, sąd zachowując procedurę skieruje skargę do właściwego organu. Dzień, w którym skarga taka trafia do właściwego organu uznaje się za datę jej złożenia. Nierzadko skutkuje to złożeniem skargi po terminie, a w następstwie oddaleniem skargi przez sąd.

 

Sąd odrzuca skargę gdy:

• sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego

• wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia

• nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi

• sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona

• jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy, albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie

• jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne.

 

Posiedzenie sądu

Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. O posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony na piśmie lub przez ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posiedzenie. Zawiadomienie powinno być doręczone co najmniej na siedem dni przed posiedzeniem. W przypadkach pilnych termin ten może być skrócony do trzech dni. Sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z nich osobiście albo przez pełnomocnika.

 

Postępowanie uproszczone

Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli:

• decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności (omówiono powyżej - „Wady decyzji”) lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania

• strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Sprawa może być również rozpoznana w trybie uproszczonym w sytuacji, gdy organ nie przekazał sądowi skargi mimo wymierzenia grzywny. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.

 

Postępowanie mediacyjne

Na wniosek skarżącego lub organu, złożony przed wyznaczeniem rozprawy, może być przeprowadzone postępowanie mediacyjne, którego celem jest wyjaśnienie i rozważenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz przyjęcie przez strony ustaleń co do sposobu jej załatwienia w granicach obowiązującego prawa. Postępowanie mediacyjne może być prowadzone mimo braku wniosku stron o przeprowadzenie takiego postępowania. Posiedzenie mediacyjne odbywa się z udziałem stron.

Postępowanie mediacyjne prowadzi sędzia lub referendarz sądowy wyznaczony przez przewodniczącego wydziału. Z przebiegu posiedzenia mediacyjnego spisuje się protokół, w którym zamieszcza się stanowiska stron, a w szczególności dokonane przez strony ustalenia co do sposobu załatwienia sprawy. Protokół podpisuje prowadzący postępowanie mediacyjne oraz strony.

Na podstawie ustaleń dokonanych w postępowaniu mediacyjnym, organ uchyla lub zmienia zaskarżony akt albo wykonuje lub podejmuje inną czynność stosownie do okoliczności sprawy w zakresie swojej właściwości i kompetencji. Jeżeli strony nie dokonają ustaleń co do sposobu załatwienia sprawy, podlega ona rozpoznaniu przez sąd.

 

Rozstrzygnięcie sprawy

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawę wyrokiem na podstawie aktów sprawy. Uwzględniając skargę, sąd ten uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, może również stwierdzić nieważność decyzji, postanowienia, aktu, uchwały albo wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

 

Naczelny Sąd Administracyjny

Postępowanie sądowoadministracyjne zgodnie z wymaganiami Konstytucji jest postępowaniem dwuinstancyjnym. Dlatego też w postępowaniu sądowoadministracyjnym stronom przysługuje środek odwoławczy od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych – skarga kasacyjna rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Skarga kasacyjna musi opierać się na  następujących podstawach:

• naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie – przepisami prawa materialnego są w szczególności przepisy kreujące prawa i obowiązki jednostek. Przykładowo można tutaj wskazać prawo budowlane, prawo ochrony środowiska, o zagospodarowaniu przestrzennym, podatkowe itp. Błędna wykładania prawa może polegać na niewłaściwym jego zrozumieniu. Niewłaściwe zastosowanie prawa polega natomiast na zastosowaniu przepisów, które nie regulują danej sytuacji.

• naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Strona może powołać się na naruszenie przepisów postępowania, tylko gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

 

NSA nie może z własnej inicjatywy orzekać w części, która nie została zaskarżona, z wyjątkiem przypadków, w których zachodzi nieważność postępowania.

 

Nieważność postępowania zachodzi:

• jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna

• jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany

• jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona

• jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy

• jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw

• jeżeli wojewódzki sąd administracyjny orzekł w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny.

Termin do wniesienia skargi kasacyjnej

Skargę kasacyjną można wnieść w ustawowym terminie 30 dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem.

 

Przymus adwokacki

Skarga kasacyjna musi być sporządzona przez adwokata, radcę prawnego lub doradcę podatkowego. Wymóg ten nie obowiązuje w przypadku, gdy skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo gdy skargę kasacyjną wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich.

 

Postępowanie

Sądem, do którego skarżący powinien wnieść skargę kasacyjną jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie. Sąd w ramach postępowania wstępnego bada dopuszczalność skargi kasacyjnej (tylko strony formalnej skargi kasacyjnej). Do rozstrzygania o merytorycznej dopuszczalności skargi kasacyjnej uprawniony jest wyłącznie Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny kończy postępowanie wstępne przekazaniem skargi kasacyjnej wraz aktami sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną merytorycznie, może ją oddalić lub uwzględnić. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Natomiast w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej uchyla zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Strona, która składa skargę kasacyjną od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy, nie może jej oprzeć na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.