Środki prawne w przypadku sporu między przedsiębiorcą a przedsiębiorcą

Sądy arbitrażowe

Przed skierowaniem sprawy do sądu powszechnego należy rozważyć polubowne załatwienie sprawy przez sąd arbitrażowy. Stałe sądy polubowne z reguły działają przy większych izbach gospodarczych.  Wyrok sądu polubownego oraz ugoda przed nim zawarta mają moc prawną na równi z wyrokiem sądu powszechnego.

Istotne zalety sądu arbitrażowego:

• zdecydowanie krótszy czas orzekania niż w sądzie powszechnym

• niższe koszty postępowania

• poufność

• możliwość wyboru arbitrów

• arbitrami mogą być specjaliści w dziedzinie, której dotyczy spór

Umowa o podanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, czyli zapis na sąd polubowny, powinien być sporządzony na piśmie i podpisany przez obie strony.

Zapis powinien dokładnie oznaczać:

• strony umowy

• przedmiot sporu lub stosunek prawny, z którego spór wynikł.

Sąd arbitrażowy jest jednoinstancyjny, od wyroku nie przysługuje odwołanie. Jedynym środkiem odwoławczym jest skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego.

Arbitrem może być osoba fizyczna bez względu na obywatelstwo, mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Nie może nim być sędzia państwowy, z wyjątkiem sędziów w stanie spoczynku. Strony mogą w umowie określić liczbę arbitrów, a jeśli tego nie zrobią – powoływany jest sąd polubowny w składzie trzech arbitrów.

 

Wyrok sądu polubownego

Sąd polubowny może przeprowadzić dowód z przesłuchania świadków, z dokumentów, oględzin, a także inne konieczne dowody, nie może jednak stosować środków przymusu. Jeżeli strony zawarły ugodę przed sądem polubownym, sąd ten umarza postępowanie. Treść ugody powinna być wpisana do protokołu i stwierdzona podpisami stron. Na wniosek stron sąd polubowny może nadać ugodzie formę wyroku. Wyrok sądu polubownego powinien być sporządzony na piśmie i podpisany przez arbitrów, którzy go wydali. Jeżeli wyrok jest wydany przez sąd polubowny rozpoznający sprawę w składzie trzech lub więcej arbitrów, wystarczą podpisy większości arbitrów z podaniem przyczyny braku pozostałych podpisów. Wyrok sądu polubownego powinien zawierać motywy rozstrzygnięcia. Wyrok sądu polubownego powinien wskazywać zapis na sąd polubowny, na podstawie którego wydano wyrok, zawierać oznaczenie stron i arbitrów, a także określać datę i miejsce jego wydania.

 

Uchylenie wyroku sądu polubownego

Strona może w drodze skargi żądać uchylenia wyroku sądu polubownego, jeżeli:

• brak było zapisu na sąd polubowny, zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny albo utracił moc według prawa dla niego właściwego

• strona nie była należycie zawiadomiona o wyznaczeniu arbitra, o postępowaniu przed sądem polubownym lub w inny sposób była pozbawiona możności obrony swoich praw przed sądem polubownym

• wyrok sądu polubownego dotyczy sporu nieobjętego zapisem na sąd polubowny lub wykracza poza zakres takiego zapisu

• nie zachowano wymagań co do składu sądu polubownego lub podstawowych zasad postępowania przed tym sądem, wynikających z ustawy lub określonych przez strony

• wyrok uzyskano za pomocą przestępstwa albo podstawą wydania wyroku był dokument podrobiony lub przerobiony

• w tej samej sprawie między tymi samymi stronami zapadł prawomocny wyrok sądu.

Jeżeli rozstrzygnięcie przekracza granice zapisu, strona może żądać uchylenia wyroku w części przekraczającej zapis.

Skargę na uchylenie wyroku sądu polubownego należy wnieść w ciągu miesiąca od doręczenia wyroku.

 

Sądy powszechne

Jeżeli polubowne rozwiązanie sporu nie jest możliwe, konieczne jest wtedy przekazanie sprawy do sądu powszechnego. Rozpoznaniem spraw pomiędzy przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej zajmują się sądy gospodarcze.  Sprawa gospodarcza to sprawa ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami. Do sądu gospodarczego trafią również sprawy, które wymagają rozstrzygnięcia mimo że jedna ze stron zlikwidowała działalność gospodarczą, ale spór dotyczy okresu przed likwidacją.

Sprawami gospodarczymi, w rozumieniu niniejszego działu, są także sprawy:

• ze stosunku spółki, oraz spraw dotyczących odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o. i akcyjnej (ale nie odpowiedzialności wspólników spółek osobowych – jawnej, partnerskiej, komandytowej i komandytowo-akcyjnej)

• przeciwko przedsiębiorcom o zaniechanie naruszania środowiska i przywrócenie do stanu poprzedniego lub naprawienie szkody z tym związanej oraz zakazanie lub ograniczenie działalności zagrażającej środowisku,

• należące do właściwości sądów na podstawie przepisów o ochronie konkurencji, prawa energetycznego, prawa telekomunikacyjnego, prawa pocztowego oraz przepisów o transporcie kolejowym,

• przeciwko przedsiębiorcom o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.

Sprawami gospodarczymi nie są sprawy dotyczące działalności wytwórczej osób fizycznych w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a także wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów.

 

Właściwość sądu

O tym, czy właściwy będzie sąd rejonowy czy okręgowy, decyduje wartość przedmiotu sporu bez odsetek, pożytków i kosztów, żądanych obok roszczenia głównego. Sądy rejonowe rozpoznają spory o wartości do 100 000 zł. Spory powyżej 100 tys. należy kierować do sądów okręgowych. Sądy okręgowe rozpoznają również bez względu na wartość sporu sprawy o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo ustalenie nieistnienia uchwał organów osób prawnych (np. spółek akcyjnych, z ograniczoną odpowiedzialnością), a także sprawy o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji.

 

Tryby postępowania

Postępowanie zwykłe

Przepisy o postępowaniu zwykłym są stosowane, gdy nie ma zastosowania żaden ze szczególnych trybów, przewidzianych przepisami kodeksu postępowania cywilnego. Postępowanie sporne rozpoczyna się od wniesienia pozwu. Pozew jest pisemnym żądaniem z uzasadnieniem faktycznym, czyli szczegółowo należy w nim opisać wszystkie fakty związane ze sprawą. Pozew można złożyć w biurze podawczym sądu albo wysłać listem poleconym.

 

W pozwie powinny znaleźć się następujące informacje:

• określenie sądu, który ma rozstrzygnąć spór

• nazwę i siedzibę firmy albo imię, nazwisko i adres powoda – dane przedsiębiorcy, który składa pozew

• nazwę i siedzibę firmy albo imię, nazwisko i adres pozwanego przedsiębiorcy

• określenie wartości przedmiotu sporu

• rodzaj pisma (np. pozew, wniosek)

• osnowę wniosku lub oświadczenia (dokładne określenie roszczeń wobec pozwanego)

• uzasadnienie, czyli przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie

• własnoręczny podpis

• załączniki, tj. odpisy pozwu wraz z załącznikami w takiej liczbie, ilu jest pozwanych, oraz dokumenty będące dowodami w sprawie, np. umowa, rachunek, zgłoszenie reklamacji.

 

Postępowanie uproszczone

W postępowaniu uproszczonym podlegają rozpoznaniu sprawy:

• o roszczenia wynikające z umów, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 10 000 zł, a w sprawach o roszczenia wynikające z rękojmi, gwarancji jakości lub z niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty,

• o zapłatę czynszu najmu lokali mieszkalnych i opłat obciążających najemcę oraz opłat z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej bez względu na wartość przedmiotu sporu.

W postępowaniu uproszczonym pozew należy złożyć na urzędowym formularzu.

W sprawach tych na urzędowym formularzu należy również złożyć:

• odpowiedź na pozew,

• sprzeciw od wyroku zaocznego,

• zarzuty od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym,

• sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym,

• pisma zawierające wnioski dowodowe.

Wzory formularzy są dostępne na stronie internetowej ministerstwa sprawiedliwości. Formularze urzędowe można pobrać w sądach rejonowych lub okręgowych oraz w urzędach gmin.

Istotną cechą postępowania uproszczonego jest to, że pozwem można dochodzić tylko jednego roszczenia. Połączenie roszczeń w jednym pozwie jest możliwe, ale roszczenia muszą wynikać z tej samej umowy lub umów tego samego rodzaju.

 

Postępowanie nakazowe

Sprawę w postępowaniu nakazowym rozpoznaje się na pisemny wniosek przedsiębiorcy. Sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności uzasadniające dochodzone żądanie są udowodnione dołączonym do pozwu:

• dokumentem urzędowym

• zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem

• wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu

• zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank i nie zapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym.

Sąd wydaje również nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z weksla, czeku, warrantu lub rewersu należycie wypełnionego, których prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości. Sąd wydaje nakaz zapłaty na podstawie dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego oraz dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia pieniężnego.

Dopuszczalne jest dołączenie odpisów powyższych dokumentów, jeżeli ich zgodność z oryginałem jest poświadczona przez notariusza albo występujących w tej sprawie adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub radcę Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

Wydanie nakazu zapłaty odbywa się w postępowaniu nakazowym na posiedzeniu niejawnym. Pozwany o wniesieniu powództwa i wydaniu nakazu dowiaduje się w momencie doręczenia mu tych pism przez sąd. Pozwany może się bronić, wnosząc zarzuty od nakazu zapłaty. Ma na to 14 dni od dnia doręczenia mu nakazu zapłaty.

 

Postępowanie upominawcze

Jest to specjalny, uproszczony tryb (rozpoznawany przez sąd z urzędu), w którym dochodzi się roszczeń pieniężnych. Nakaz zapłaty zostaje wydany na posiedzeniu niejawnym, po czym wraz z pozwem doręczany jest pozwanemu, który może albo zapłacić dochodzoną nakazem zapłaty sumę pieniężną albo w terminie 2 tygodni wnieść do sądu sprzeciw.

 

 

Szczególne wymogi w sprawach gospodarczych

 

Prekluzja dowodowa

Przy składaniu pozwu (odpowiedzi na pozew, sprzeciwu od wyroku zaocznego, zarzutów od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, sprzeciwu od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym) konieczne jest przedstawienie wszystkich twierdzeń dotyczących żądania oraz dowodów na ich poparcie. Późniejsze ich powołanie nie będzie możliwe, chyba że powód wykaże, że nie mógł ich powołać lub potrzeba powołania pojawiła się później.

 

Obowiązek próby polubownego rozwiązania sporu

Powód powinien dołączyć do pozwu odpis reklamacji lub wezwania do dobrowolnego spełnienia żądania wraz z dowodem doręczenia albo wysłania go pozwanemu przesyłką poleconą oraz odpisy pism świadczących o próbie wyjaśnienia spornych kwestii w drodze rokowań. Konsekwencją niedołączenia reklamacji lub wezwania do spełnienia świadczenia będzie zwrot pisma oraz obciążenie powoda kosztami procesu.

 

Krótsze terminy

W sprawach, w których sąd nie wydał nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym lub upominawczym, pozwany jest obowiązany do wniesienia odpowiedzi na pozew w terminie 2 tygodni od dnia otrzymania pozwu. Odpowiedź na pozew wniesiona po terminie podlega zwrotowi i może doprowadzić do wydania przez sąd wyroku zaocznego.

Sąd umarza postępowanie zawieszone, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu 6 miesięcy od daty postanowienia o zawieszeniu.

Po upływie 2 lat od uprawomocnienia się wyroku nie można żądać wznowienia postępowania, chyba że strona była pozbawiona możliwości działania lub nie była należycie reprezentowana.

 

Większe rygory przy brakach formalnych

Strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego) powinna doręczyć odpisy pism procesowych bezpośrednio stronie przeciwnej, dołączając do odpisów pism wnoszonych do sądu dowód doręczenia. Nie dotyczy to jednak, sprzeciwu od wyroku zaocznego, zarzutów od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, sprzeciwu od nakazu zapłaty, wniosku o zabezpieczenie. Pisma złożone przez profesjonalnego pełnomocnika bez dowodu doręczenia stronie przeciwnej,  podlegają zwrotowi bez wezwania do usunięcia tego braku.

Jeżeli pismo nie może być uwzględnione z uwagi na braki formalne, zwracane jest stronie ze wskazaniem braków pisma i pouczeniem o możliwości jego ponownego wniesienia w terminie tygodniowym ze skutkiem od daty pierwszego wniesienia. Gdy pismo zawierające braki wnosi pełnomocnik (adwokat, radca prawny), zwraca się je bez możliwości jego ponownego wniesienia ze skutkiem od daty pierwszego wniesienia.

Sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym zawierają braki i są wniesione przez przedsiębiorcę podlegają uzupełnieniu na ogólnych zasadach, natomiast wniesione przez kwalifikowanego pełnomocnika podlegają odrzuceniu.

 

Zakaz zmian podmiotowych oraz powództwa wzajemnego

W postępowaniu w sprawach gospodarczych brak jest możliwości tzw. podmiotowego przekształcenia powództwa. Nie jest możliwe przypozwanie podmiotu, który powinien być w sprawie stroną pozwaną. Dlatego przed wniesieniem pozwu należy upewnić się, że pozwanym jest właściwa osoba. W przypadku błędu w tym zakresie dochodzi do oddalenia żądania pozwu, powód ponosi koszty procesu, a ponadto często następuje przedawnienie roszczeń wobec osoby, która powinna być pozwana. Niedopuszczalne jest również złożenie powództwa wzajemnego.

 

Ograniczona możliwość zmian przedmiotowych

W toku postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych. Jednakże w razie zmiany okoliczności powód może żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu, jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się może nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy.

 

Orzeczenie sądu pierwszej instancji jest tytułem zabezpieczającym

W sprawach o roszczenia pieniężne albo świadczenia innych rzeczy zamiennych wyrok sądu pierwszej instancji z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Kwota zasądzona wyrokiem wraz z wymagalnymi odsetkami stanowi sumę, której złożenie przez dłużnika do depozytu sądowego wystarczy do zabezpieczenia. Jeżeli wyrok zobowiązuje do wydania rzeczy zamiennych, do zabezpieczenia wystarczy złożenie sumy równej wartości przedmiotu sporu.

 

Koszty wniesienia pozwu

Aby sąd zajął się wniesionym pozwem, należy go najpierw opłacić. Wysokość takiej opłaty w postępowaniu zwykłym zależy od wartości przedmiotu sporu. Wynosi ona 5% wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 000 tys. zł.

W sprawie toczącej się w postępowaniu uproszczonym pobiera się od pozwu opłatę stałą, przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu umowy:

• do 2000 zł – 30 zł,

• ponad 2000 zł do 5000 zł – 100 zł,

• ponad 5000 zł do 7500 zł – 250 zł,

• ponad 7500 zł – 300 zł.

 

W postępowaniu nakazowym opłata wynosi 1/4 opłaty stosunkowej, która wynosi 5% wartości przedmiotu sporu. Natomiast opłata sądowa w postępowaniu nakazowym w trybie uproszczonym równa jest 1/4 opłaty stałej (nie mniej jednak niż 30 zł).

Gdy pismo sądowe nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu. Jeżeli brakująca opłata zostanie wniesiona w ciągu tygodnia, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie kolejnego zwrotu pisma z tej samej przyczyny. Apelację, zażalenie, skargę kasacyjną, skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty, skargę na orzeczenie referendarza sądowego wniesione bez stosownej opłaty sąd odrzuca.